Archikatedra św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty w Lublinie

Architektura i wnętrze

Fasadę archikatedry zaprojektował w 1821 roku Antonio Corazzi. Była klasycystyczna, z sześciokolumnowym portykiem i balkonem. W 1878 roku portyk skrócono do czterech kolumn, a balkon zastąpiono frontonem. Po wojennych zniszczeniach wrócono do pierwotnego pomysłu Corazziego. Na froncie jest sgraffito z hasłem biskupa Stefana Wyszyńskiego: „Soli Deo”, czyli „Bogu jedynemu”.

Sama bryła jest barokowa, z domieszką renesansowych detali. Pierwotnie kościół miał jedną nawę i ołtarze boczne. Okna położono wysoko, ponad linią murów obronnych, w które budowlę wpisano.

We wnętrzu dominują iluzjonistyczne freski, w większości autorstwa Józefa Meyera. Ołtarz w prezbiterium z XVII wieku wykonano z czarnej gruszki libańskiej, a złocone figury świętych wyraźnie odcinają się od ciemnego drewna. Na ścianach prezbiterium wiszą dwa barokowe obrazy Franciszka Lekszyckiego: „Ostatnia wieczerza” i „Uczta Heroda”. W kaplicach bocznych stoją figury świętych, między innymi Ignacego Loyoli.

Dwa przedmioty mają szczególne znaczenie religijne:

• obraz Matki Bożej Płaczącej w bocznym ołtarzu przy lewej nawie,
• Krzyż Trybunalski w kaplicy Najświętszego Sakramentu, przeniesiony z kościoła św. Michała Archanioła.

Z kościoła św. Michała pochodzi też inne wyposażenie: chrzcielnica z XIV wieku, tablice epitafijne (w tym Sebastiana Klonowica) i monstrancje.

Krypty są dostępne dla zwiedzających, wejście prowadzi z wnętrza katedry. Spoczywają w nich biskupi lubelscy. Na miejscu zobaczysz ich szaty, portrety nagrobne i przedmioty złożone razem z nimi. Zakrystia Akustyczna i sąsiedni skarbiec mieszczą zbiory liturgiczne, a na ich ścianach są freski Meyera z triumfem wiary nad herezją i jeźdźcem Apokalipsy.

Czy w Zakrystii Akustycznej naprawdę słychać szept?

Tak. Stań w jednym rogu i mów do ściany, a osoba w innym rogu usłyszy szept. Pochodzenie efektu tłumaczy się na dwa sposoby: biskup miał podsłuchiwać rozmowy gości albo zakrystia służyła do spowiedzi chorych bez zbliżania się do nich.

Historia budowli

Według Wikipedii początki kościoła wiążą się z jezuitami, których do Lublina sprowadził Andrzej Tęczyński. Kamień węgielny wmurowano 20 kwietnia 1586 roku, a projekty przygotowali Jan Maria Bernardoni i Giuseppe Brizio, w polskich źródłach Józef Bricco. Fundatorem był Bernard Maciejowski. Jako biskup krakowski konsekrował świątynię w 1604 roku i nadał jej dwóch patronów: Jana Chrzciciela i Jana Ewangelistę. Prace zakończono w 1625 roku. Obok stanęły szkoła i kolegium, które razem z kościołem tworzyły dziedziniec.

10 marca 1752 roku spłonęły kościół i kolegium. Odbudowę zamknięto w 1758 roku, a freski Meyera, nadwornego malarza Augusta III Sasa, powstały rok wcześniej.

Po kasacie zakonu w 1773 roku jezuici stracili budynki. Przejęli je trynitarze, lecz brakowało im pieniędzy na utrzymanie, więc kościół popadał w ruinę. W 1797 roku służył za magazyn zboża.

Zmiana przyszła w 1805 roku. Powstała diecezja lubelska, a jej siedzibą został dawny kościół jezuitów. Od 1815 roku rozbierano gmachy kolegium, a gruz poszedł na szosę zamojską, dzisiejszą ul. Kardynała Stefana Wyszyńskiego. Świątynię, którą wcześniej rządy austriackie zamieniły na skład zboża i magazyn wojskowy, rekoncyliowano 22 sierpnia 1832 roku.

9 września 1939 roku, podczas bombardowania Lublina, katedra została uszkodzona. W czasie II wojny światowej straciła też jedną z wież. Odbudowę podjęto w 1946 roku z inicjatywy biskupa Wyszyńskiego. Dawne budynki kolegium stały puste przez lata, dziś mieści się w nich Archiwum Państwowe.

Z obrazem Matki Bożej Płaczącej wiąże się tradycja tzw. cudu lubelskiego. Według przekazu 3 lipca 1949 roku obraz zapłakał krwawymi łzami, które zebrano i umieszczono w jednym z kamieni korony Maryi.

Kolejne daty:

• 9 czerwca 1987: wizyta Jana Pawła II w katedrze,
• 26 czerwca 1988: koronacja obrazu Matki Bożej Płaczącej,
• 25 marca 1992: podniesienie katedry do rangi archikatedry,
• od 1998: konserwacja dekoracji i wyposażenia pod patronatem abpa Józefa Życińskiego,
• 2006: otwarcie wystawy złotnictwa i szat liturgicznych w Skarbcu i Zakrystii Akustycznej.

Msze, zwiedzanie i dojazd

Adres do nawigacji: ul. Królewska 10 w Lublinie. Godziny mszy i zwiedzania, ceny biletów oraz zasady wejścia do krypt i na wieżę znajdziesz na stronie archikatedry, prowadzonej przez kurię lubelską.

Moja rada: zacznij od nawy i kaplic, potem zejdź do krypt, a wieżę zostaw na koniec. Panorama Lublina z góry dobrze zamyka wizytę.

Co jest w Wieży Trynitarskiej?

Muzeum Archidiecezjalne. Zobaczysz w nim obrazy, ikony, rzeźby, tkaniny, sarkofagi i instrumenty muzyczne. Wieża jest też dzwonnicą archikatedry i ma 4 dzwony. Jeden to Michał, przeniesiony z fary lubelskiej. Największy w Lublinie jest dzwon Maria, używany podczas wyjątkowych uroczystości.

Dawniej wieża była furtą klasztorną, którą w 1627 roku podwyższono na dzwonnicę. W XIX wieku przebudowano ją w stylu neogotyckim według projektu Corazziego. Po wojennych zniszczeniach odbudowywano ją w latach 1945-1952.

Fot. Nutaj, CC BY-SA 3.0 pl, Wikimedia Commons